Giả sử bốn đơn dùng giấy theo thứ tự A, B, A, B. Gom thành A, A, B, B thì từ ba lần đổi giấy chỉ còn một. Trước khi đổi lịch, bạn thử nhìn giờ bàn giao. Có khi đơn B đầu tiên đã hẹn sang bế ngay đầu ca.
Thời gian chuẩn bị phụ thuộc vào thứ tự
Ở nhiều máy, thời gian chuẩn bị cho một lệnh không cố định. Nó phụ thuộc vào lệnh chạy ngay trước đó. Đổi từ giấy couché 150 sang couché 150 khác mẫu chỉ cần thay kẽm. Đổi sang giấy bìa 300 phải chỉnh bộ nạp giấy, áp lực in, có khi cả lô cao su. Đổi từ mẫu nhiều nền đen sang mẫu nền vàng nhạt có thể phải rửa mực kỹ hơn so với đi theo chiều ngược lại.
Dân làm vận hành gọi chuyện này là thời gian chuẩn bị phụ thuộc thứ tự. Bạn cứ hình dung cùng một chồng lệnh in, chỉ cần đảo thứ tự là số phút máy phải dừng đã có thể khác hẳn.
Ngành ô tô xếp xe theo màu sơn
Ví dụ rõ nhất của bài toán này nằm ở xưởng sơn ô tô. Mỗi lần súng sơn đổi màu, dây chuyền phải dừng để xả và rửa, tốn sơn, dung môi và thời gian. Một nghiên cứu đăng trên International Journal of Production Research năm 2015 của nhóm tác giả Hui Sun mô tả cách các nhà máy dùng các dãy đệm để tạm giữ và xếp lại thân xe trước khi vào buồng sơn, nhằm gom các xe cùng màu thành từng lô và giảm chi phí chuyển đổi (IDEAS/RePEc).
Điểm đáng học không chỉ ở chuyện gom màu. Nhà máy ô tô không thể xếp lại thoải mái, vì sau buồng sơn là dây chuyền lắp ráp cần thân xe theo đúng thứ tự đơn hàng. Bộ đệm có giới hạn, và việc xếp lại phải cân giữa bớt đổi màu và giữ đúng thứ tự cho khâu sau. Xưởng in gặp đúng bài toán đó: gom đơn cùng giấy giúp máy in, nhưng tổ bế và tổ xén phía sau cần hàng theo thứ tự hẹn giao.
Xếp lịch cùng tổ nhận hàng sau in
Trước ca, đánh dấu đơn nào đã đủ giấy và có file duyệt. Ghép các đơn tương thích trên lịch rồi hỏi tổ xén hoặc tổ bế khi nào nhận được hàng. Nếu một lần đổi giấy được tiết kiệm khiến tổ bế phải ở lại chờ lô cuối, cần tính cả phần giờ đó khi so hai lịch.
Một quy tắc đơn giản để bắt đầu:
- Chia các đơn đã sẵn sàng thành nhóm theo loại giấy.
- Trong mỗi nhóm, xếp theo hạn giao gần nhất trước.
- Giữa các nhóm, chọn thứ tự sao cho đơn có hạn gần nhất của cả ca không bị trễ.
- Trong cùng nhóm giấy, nếu dùng chung đơn vị in, chạy mẫu màu sáng trước màu tối.
Quy tắc này không tối ưu tuyệt đối, nhưng dễ áp dụng bằng tay và thường bớt được phần lớn số lần đổi giấy không cần thiết.
Khi lịch máy in không phải là lịch quan trọng nhất
Theo lý thuyết ràng buộc của Goldratt, cả hệ thống bị giới hạn bởi khâu yếu nhất, và các khâu khác nên phục vụ khâu đó (Goldratt Research Labs). Nếu khâu bế mới là nút cổ chai của xưởng, lịch máy in nên được xếp sao cho máy bế luôn có việc đúng lúc, kể cả khi điều đó nghĩa là máy in phải đổi giấy thêm một lần.
Nói cách khác, tiết kiệm mười phút ở máy in mà làm máy bế phải chờ hai mươi phút là lỗ. Ngược lại, nếu máy in chính là nút cổ chai, mỗi phút đổi giấy bớt được là một phút cả xưởng có thêm.
Khi có đơn gấp chen vào
Khi có đơn gấp chen vào, ghi rõ đơn nào bị dời và báo cho tổ liên quan. Sau vài ca, nhìn lại số lượt đổi giấy, phút chuẩn bị và số đơn giao đúng hẹn. Lịch tốt phải giúp các khâu nhận hàng đúng lúc, kể cả khi máy in có lúc được nghỉ.
Nếu đơn gấp xuất hiện thường xuyên, có thể giữ sẵn một khoảng trống nhỏ trong lịch mỗi ngày cho loại giấy hay gặp nhất. Khoảng trống không dùng tới thì cho đơn tiếp theo chạy sớm. Cách này rẻ hơn việc phá lịch mỗi lần có đơn gấp.
Lịch phải đến tay người chạy máy
Bạn có thể in lịch dán cạnh máy hoặc hiện các lệnh kế tiếp trên màn hình. Biết trước hai ba đơn sắp chạy, thợ có thời gian lấy giấy, chuẩn bị kẽm và mực trong lúc máy vẫn đang in.
Đo để biết lịch mới có tốt hơn không
So hai tuần trước và sau khi xếp lịch theo nhóm giấy. Ba con số cần theo dõi là tổng phút chuẩn bị máy in, số đơn giao đúng hẹn và thời gian chờ trung bình trước khâu sau. Nếu con số đầu giảm mà hai con số sau xấu đi, cần điều chỉnh lại quy tắc xếp nhóm.
Xem thêm bài tìm nút cổ chai, gom đơn nhỏ theo ca.


