Bạn đang trả lời mấy khách cùng lúc, phần mềm lại đưa phương án in nhanh lên đầu. Bấm gửi luôn thì tiện thật. Nhưng với khách đặt tờ rơi cho tuần sau, khoản tiền thêm có khi chỉ giúp hàng nằm kho sớm hơn vài ngày.
Lựa chọn mặc định mạnh hơn ta nghĩ
Lựa chọn hiện sẵn trên màn hình thường là lựa chọn được giữ lại. Đây không phải chuyện riêng của người báo giá. Năm 2003, hai nhà nghiên cứu Eric Johnson và Daniel Goldstein so tỷ lệ người đồng ý hiến tạng ở các nước châu Âu. Ở nước mà người dân phải tự đăng ký nếu muốn hiến, tỷ lệ đồng ý rất thấp. Ở nước mà người dân mặc nhiên là người hiến trừ khi tự rút tên, gần như ai cũng nằm trong danh sách. Theo phần tóm tắt nghiên cứu của chính hai tác giả, hai nhóm nước không hề chồng lên nhau và cách nhau gần 60 điểm phần trăm. Họ giải thích phần lớn chênh lệch bằng công sức cần bỏ ra để đổi khỏi lựa chọn mặc định: điền đơn, gọi điện, gửi thư (Johnson & Goldstein).
Nghiên cứu này sau đó cũng bị bàn lại. Một bài năm 2018 trên blog kinh tế Marginal Revolution lưu ý rằng biểu đồ nổi tiếng kia đo tỷ lệ đăng ký, không phải số ca hiến thật, vì gia đình người mất ở cả hai nhóm nước vẫn thường được hỏi ý kiến. Chênh lệch về số ca hiến thực tế nhỏ hơn nhiều so với hình vẽ (Marginal Revolution). Dù vậy, phần cốt lõi vẫn đứng vững: khi đổi khỏi mặc định tốn thêm một bước, phần lớn người ta không đổi.
Ở xưởng in, đổi phương án có khi chỉ mất một cú bấm. Nhưng lúc đang trả lời mười khách cùng lúc, ai cũng dễ bấm gửi ngay dòng đang hiện sẵn.
Rà lại các đơn đã chọn chạy nhanh
Lấy các đơn tuần trước và đối chiếu ba mốc: ngày khách cần hàng, ngày phương án thường có thể giao và ngày xưởng giao thực tế. Nếu ngày khách cần vẫn nằm sau lịch giao của phương án thường, xem lý do xưởng chọn chạy nhanh. Có đơn phải đổi máy vì thiếu ca, có đơn chỉ giữ nguyên lựa chọn trên màn hình.
Mẫu tờ rơi A5 dưới đây có hai phương án chênh 161.000 đồng. Khi cả hai đều đáp ứng hạn giao, người báo giá có thể lấy phương án ít tốn hơn làm điểm xuất phát. Với đơn gấp, giữ phương án nhanh và ghi rõ lịch đã được người điều độ xác nhận. Dùng chênh lệch thực tế của từng đơn khi tính tổng tiền tiết kiệm trong tháng.
Đặt lại mặc định cho đúng
Nếu mặc định mạnh như vậy, cách sửa hiệu quả nhất là đổi chính mặc định chứ không phải nhắc người báo giá cẩn thận hơn. Một số gợi ý:
- Để phần mềm hoặc bảng tính mặc định chọn phương án rẻ nhất vẫn kịp ngày khách cần, thay vì phương án xong sớm nhất.
- Bắt buộc nhập ngày khách cần hàng trước khi hiện giá. Thiếu ngày này, không có cách nào biết phương án nhanh có đáng tiền không.
- Khi người báo giá chọn phương án đắt hơn, yêu cầu ghi một dòng lý do. Một dòng thôi, nhưng nó biến lựa chọn vô thức thành lựa chọn có chủ đích.
Những thay đổi này không cấm ai chọn phương án nhanh. Chúng chỉ đảm bảo phương án nhanh được chọn vì khách cần, không phải vì nó nằm ở dòng đầu tiên.
Tính xem tháng qua đã mất bao nhiêu
Sau khi rà lại các đơn, cộng phần chênh của những đơn đã chạy nhanh mà không cần. Con số đó có thể nhỏ với từng đơn, nhưng cộng cả tháng thường đủ khiến chủ xưởng chú ý. Nếu xưởng báo giá theo giá vốn cộng lãi, phần chênh này nằm trong giá bán và khách phải trả. Nếu xưởng báo giá cố định, phần chênh này là lãi bị mất.
Cả hai trường hợp đều đáng sửa. Khách trả nhiều hơn mức cần sẽ có ngày đi hỏi giá chỗ khác, còn xưởng mất lãi thì không có gì để bù.
Một bảng rà soát hằng tuần
Bạn có thể dành vài phút mỗi tuần để xem lại một bảng nhỏ gồm mã đơn, ngày khách cần, phương án đã chọn, phương án rẻ nhất vẫn kịp hạn, số tiền chênh và lý do chọn. Bắt đầu từ những dòng chênh nhiều mà chưa ai ghi lý do.
Sau vài tuần, bảng này cho thấy một quy luật: có người báo giá luôn chọn phương án nhanh, có loại đơn luôn bị chạy gấp. Mỗi quy luật là một chỗ cần sửa, hoặc ở mặc định của phần mềm, hoặc ở cách hỏi khách ngay từ đầu.
Đừng biến mọi đơn thành đơn rẻ nhất
Ngược lại cũng có rủi ro. Nếu mặc định luôn là phương án rẻ nhất mà không kiểm hạn giao, xưởng sẽ hứa những ngày giao không giữ được. Vì thế điều kiện "vẫn kịp ngày khách cần" phải đi kèm. Và ngày khách cần phải là ngày khách nói, không phải ngày người báo giá đoán.
Đọc thêm chọn nhanh hay rẻ, có cần cán màng không.



